Archief voor maart, 2020

Corona op zijn Russisch

vrijdag, 27 maart 2020

Aanvankelijk was het coronavirus geen probleem in Rusland. Er waren een paar honderd besmettingen vastgesteld, overwegend in Moskou. Er kon maar op één plaats getest worden: in het staatscentrum voor virologie “Vektor” in Novosibirsk op 3000 km van Moskou. Het testen was omslachtig en bood geen absolute zekerheid.  Slechts de laatste dagen komen er een aantal testcentra bij. De Russische medische en politieke wereld waren er gerust in. Ze beschikten toch over een zeer groot aantal beademingsmachines en waren erg vertrouwd met het behandelen van longziektes, niet? Maar de situatie veranderde snel. Op 24 maart waren er al officieel 658 besmette (in werkelijkheid  zeker 10 maal meer) patiënten. Overledenen waren er niet. Toch is er minstens één, maar dat werd om prestigeredenen ontkend. Het werd tijd dat de president dit dossier naar zich toe zou trekken.

Alle grote wereldleiders hebben hun bevolking toegesproken over de coronacrisis. Poetin kan natuurlijk niet achter blijven. Op 25 maart sprak hij alle Russen toe en erkende het gevaar. Zoals de meeste van zijn collega-staatslieden had hij eerst het coronavirus gebagatelliseerd, maar nu besefte hij dat de Russische samenleving en economie groot gevaar liepen bij verdere verspreiding. Er waren onlangs al een aantal klassieke maatregelen uitgevaardigd zoals sluiting van scholen en universiteiten en verbieden van bijeenkomsten. Niemand kon nog Rusland in of uit en de mensen boven de zestig jaar mochten de straat niet meer op. Bovendien zou naar Chinees voorbeeld in Moskou in een maand tijd een gloednieuw coronaziekenhuis worden gebouwd. Maar Rusland is China niet en niemand gelooft dat het ziekenhuis effectief klaar zal zijn.

In zijn toespraak had Poetin het vooral over de economische gevolgen en over de overvloedige steunmaatregelen voor ondernemingen en werknemers die tijdelijk werkloos zouden worden. Ook gaat een pak geld naar de gezondheidszorg. Naar Russische maatstaven zijn die maatregelen bijzonder gul. De staat kan ze niet betalen. Hij kondigde bijkomende belastingen aan. Vermoedelijk zullen deze vooral de meest gegoeden treffen. Opvallend is dat deze maatregelen vooral de grote ondernemingen ten goede komen en dat kleinere ondernemers zoals restaurants, kappers, winkeliers, kleine aannemers en ondernemers  allerhande etc. buiten de prijzen vallen. Velen hebben maar geringe reserves en dreigen failliet te zullen gaan. Om de verspreiding van het virus af te remmen zal iedereen in Rusland van 28 maart tot 5 april het werk moeten staken. Loontrekkenden zullen door hun werkgevers doorbetaald moeten worden.

Of die periode voldoende is om de verspreiding van het virus af te remmen is nog de vraag.

Maar de meest spectaculaire aankondiging is wel dat de volksraadpleging over de nieuwe Poetingrondwet – voorzien voor 22 april – zal worden uitgesteld. Voor Poetin is dat een zware toegeving. Hij had er op gehoopt zo snel mogelijk de bevestiging van de mogelijkheid om na 2024 opnieuw kandidaat voor het presidentschap te zijn van de bevolking te krijgen. Misschien komt het er nooit meer van. Wie weet?

Ook een ander gloriepunt – de grootse triomfantelijke viering van de 75ste verjaardag van de overwinning op het fascisme tijdens de Grote Vaderlandse Oorlog op 9 mei – dreigt door het coronagevaar niet te zullen doorgaan. Daaraan gekoppeld was ook de mars voorzien van het eeuwige regiment waarin familieleden van gewezen soldaten met de foto’s van deze moedige strijders opstappen. Poetin loopt als een gewoon Russisch burger natuurlijk mee in de eerste rijen met de foto van zijn vader in uniform. Deze heropflakkering van samenhorigheidsgevoel, vaderlandsliefde en sympathie voor de leider heeft Poetin broodnodig want het gaat ook zonder de coronacrisis echt niet goed met moedertje Rusland dat weldra in een pijnlijke recessie zal belanden (waarover meer in een volgende bijdrage).

Poetin maakt van de coronacrisis ook gebruik om zijn blazoen wat op te poetsen: hij wil aantonen dat autoritaire regimes beter in staat zijn crisissen op te lossen dan de zogenaamde democratieën. Daarom verwijst hij voortdurend naar de catastrofale toestand in Italië en Spanje. Daarom ook zijn zending van medische apparatuur (waaraan in Rusland zelf notoir gebrek is) naar Italië met de boodschap “From Russia with Love”. Eerder was een flinke Chinese medische ploeg gearriveerd en dan kwam een  brigade van doorwinterde Cubaanse medici ter hulp gesneld. Allemaal autoritaire regimes die belangeloos de falende democratie Italië ter hulp snellen. Ondertussen verspreiden deze regimes het gerucht dat het coronavirus een geheim Amerikaans biologisch wapen is dat in China is gedropt om de opgang van China te fnuiken. Poetin heeft dit nooit in het openbaar gezegd maar ook nooit tegengesproken. Met wat leedvermaak bekijken ze nu het hopeloze gevecht van de Amerikanen tegen hun eigen virus.

 

Yvan Vanden Berghe

27 maart 2020

Veranderen de Russen dan nooit?

dinsdag, 10 maart 2020

Russische studenten vereren Poetin

Anna Sorokina en Valeria Kasmora van de befaamde Hogeschool voor Economie van Moskou, vaak de beste universiteit van het land genoemd, ondernamen een groots opgezet onderzoek naar de reacties van universiteitsstudenten op het politieke gebeuren in hun land. In 2007 ondervroegen ze 6055 studenten aan 109 staatsuniversiteiten en van maart tot september 2018 spraken ze met focusgroepen in 24 verschillende regio’s. Hun onderzoek is nu gepubliceerd in ETH Zürich Center for Security Studies in de reeks Russia Analytical Digest.

De resultaten zijn veelzeggend. Russische studenten zijn overwegend niet in het politieke gebeuren geïnteresseerd. Ze kijken niet naar het nieuws op de televisie en lezen geen kranten. Ze weten ook niet hoe het staatsbestel functioneert. Naast de president herkennen ze de foto’s van Sergej Sjogoe, vriend van Poetin en eeuwige minister van defensie, van minister van buitenlandse zaken Sergej Lavrov en van de extreme en excentrieke nationalist Vladimir Zjirinovski. Allen oude getrouwen dus die al jarenlang in de actualiteit komen.

President Poetin kent iedereen. Sommigen noemen zich de Poetingeneratie omdat ze nooit een ander staatshoofd hebben gekend. Bevreemdend is hun bewondering, bijna aanbidding. Ze beschouwen hem als een volmaakte leider, en zijn ministers als een groep onbekwamen. Poetin bekommert zich vooral en met groot succes om de buitenlandse politiek terwijl de onbekwame ministers van het binnenlands bestuur niets terecht brengen. Poetin is voor hen niet te overtreffen. Zijn opvolger zal, hoe kan het anders, minder briljant functioneren. Die opvolger moet bijtijds door Poetin worden aangeduid, anders komen er moeilijke tijden. De studenten zijn wel voor hervormingen maar ze zien daarin geen enkele rol voor zichzelf weggelegd. Ze houden van hun comfortzone en voelen er zich redelijk gelukkig en veilig in.

Op de vraag wat voor hen de Russische identiteit betekent, kunnen ze geen antwoord geven. Maar ze zeggen fier te zijn op de invloed die Rusland heeft op het wereldtoneel, zoals de succesvolle interventie in Syrië. Ook zijn ze trots op de overwinning in de Grote Vaderlandse Oorlog (1945) en de nederlaag van Napoleon (1812). Ook de eerste ruimtevaarder Joeri Gagarin vervult hen met trots. Dit wijst op een sterk wij gevoel, een soort van latent nationalisme?

De president bepaalt het leven

Op de vraag hoe ze zich zien leven en functioneren over 15 jaar kunnen en willen de studenten geen antwoord geven. Alles zal afhangen van de opvolger van Poetin die het nieuwe Rusland vorm zal geven. Zij zelf kunnen daar weinig aan bijdragen, leven graag in het nu en maken zich geen zorgen. Ze hopen wel dat Rusland  in de toekomst niet meer afhankelijk zal zijn van olie en gas maar zal uitmunten in nieuwe technologieën. Ze hopen op politieke vrede in hun land, een betere gezondheidszorg en sociale verbeteringen. Ze zouden graag hebben dat Rusland een modelland wordt dat vreemdelingen kan aantrekken om er te komen wonen. Ze beseffen dus goed dat dit vooralsnog niet het geval is.

Vredelievend zijn de studenten zeker. Rusland mag geen enkel land afschrikken. Ze willen absoluut geen oorlog. Dit zou hun leven te veel verstoren. Ze willen reizen en van het leven genieten. Maar nogmaals, alles zal afhangen van de toekomstige president.

De elitaire Hogeschool voor Economie van Moskou

Dit onderzoek greep plaats vòòr de zomerrelletjes van 2019 die toen in Moskou uitbraken omwille van de weigering van de overheid om onafhankelijke kandidaten in te schrijven voor de gemeenteraadsverkiezingen. Aan deze al dan niet verboden betogingen namen relatief weinig burgers deel, maar omdat ze zich dagelijks herhaalden en de ordediensten repressief optraden, maakten ze vooral in het buitenland grote indruk. Ook een beperkt aantal studenten nam er aan deel. Beroemd werd Jegor Zjoekov die aan de Hogeschool voor Economie studeerde en die werd veroordeeld tot 3 jaar gevangenschap met uitstel. Na die uitspraak mocht hij in de rechtbank een brief aan Poetin voorlezen waarin hij de corruptie aankloeg en het armoedig leven van veel Russen aan de kaak stelde. Jegor werkt momenteel als journalist bij een liberaal radiostation.

De Hogeschool voor Economie is op vele gebieden een buitenbeentje. Ze heeft het “nadeel” van haar succes en trekt kritisch denkende studenten, onderzoekers en docenten aan. Rector Jaroslav Koezminov, die ook in het parlement zetelt, betreurt dat. Hij wou een reglement uitvaardigen dat aan studenten en personeel alle actieve politieke actie die ook maar enigszins aan de universiteit refereert, zou verbieden. Eerder dit jaar werd de afdeling politieke wetenschappen al opgedoekt wegens het verspreiden van al te liberale denkbeelden. Dit reglement werd door de studenten opgevat als censuur en 300 studenten protesteerden. Een nieuw reglement van 24 januari 2020 laat beperkt politieke activiteiten toe buiten de universiteit op voorwaarde dat de instelling zelf niet in opspraak wordt gebracht. Het is vrijwel zeker dat het Kremlin hier is tussen gekomen. Het protest van een minderheid van studenten in deze elitaire instelling is uitzonderlijk, maar toch wordt gevreesd dat het overslaat naar andere universiteiten.

Corruptie

Irina Meyer van de George Washington University onderzocht in samenwerking met de Sint-Peterburg Center for Independent Social Research in de lente van 2019 de houding van Russische studenten ten aanzien van de corruptieplaag in Rusland. Het onderzoek ging over Sint-Petersburg, Rostov aan de Don en Kazan, steden dus met meer dan 1 miljoen inwoners en met goede staatsuniversiteiten. Telkens werden panels van studenten rechten, economie en ingenieurswetenschappen uitvoerig ondervraagd.

De resultaten zijn voor ons wel verrassend: “Corruptie is een systeem en het is onmogelijk het systeem te veranderen dus, moet je meespelen.” Elke student verwacht in zijn verdere leven corruptie nodig te hebben, al was het maar om zijn kinderen in een goede school te kunnen inschrijven of patiënt te kunnen zijn in een van de betere ziekenhuizen. Er is in Rusland geen faire arbeidsmarkt. Connecties en steekpenningen bepalen waar je terecht komt. In de publieke sector moet je je bazen betalen om promotie te krijgen. In de justitiële sector draait alles om geld. Kortom je moet er mee leren leven. Zich er tegen verzetten is zoals Don Quichotte deed: vechten tegen windmolens.

De studenten geven aan dat de staat niet echt vecht tegen corruptie maar doet alsof. Zeker, lagere ambtenaren zoals politieagenten worden aangepakt maar de grote vissen zijn immuun. Nu en dan komt er een showproces en wordt iemand zogenaamd voor corruptie veroordeeld. In de realiteit is corruptie een voorwendsel om een politieke of andere reden te verhullen. Wie in de plaats komt is dikwijls nog meer corrupt.

Alleen een revolutie zou corruptie kunnen uitschakelen en daar hebben de studenten geen zin in. Wie vecht tegen het systeem komt in de gevangenis terecht. Wie aanvaardt, leidt een normaal leven. Wie noch wil vechten, noch wil aanvaarden vertrekt naar het buitenland. Zo simpel is het.

 

 Yvan Vanden Berghe

10 maart 2020